Ελ Νίνιο ντε Ναβιδάδ. Έτσι αποκαλούσαν οι ψαράδες από τον 17ο αιώνα το φαινόμενο να αυξάνεται η θερμοκρασία της θάλασσας, να περιορίζονται οι ψαριές μόνο στους ψυχρούς θαλάσσιους στροβίλους και να εξαφανίζονται τα κοπάδια της αντσοβέτας (ένα είδος μικρού γαύρου) στα ανοικτά των ακτών του σημερινού Περού παραμονές κάποιων Χριστουγέννων. Από τα τέλη του 19ου αιώνα επιστήμονες ξεκίνησαν να το μελετούν και να προσπαθούν να το ερμηνεύσουν. Η αποκαλούμενη και Νότια Ταλάντωση είναι ένα κυκλικό φυσικό φαινόμενο αλληλεπίδρασης της ατμόσφαιρας και του ωκεανού που μετακινεί θερμές μάζες νερού στον ανατολικό Ειρηνικό διακόπτοντας την κίνηση του ευεργετικού ψυχρού ρεύματος του Χούμπολτ. Το μικρό αγόρι των Χριστουγέννων, κατά τους προσηλυτισμένους στον Χριστιανισμό των αποικιοκρατών αυτόχθονες Περουβιάνους ψαράδες, φέρνει μαζί του μια μεγάλη περίοδο ξηρασίας στα υψίπεδα των Άνδεων, ξαφνικές πλημμύρες και μετακίνηση των πληθυσμών των θαλάσσιων πουλιών με αποτέλεσμα την μείωση της παραγωγής από τα περιττώματα τους του πολύτιμου για την φυσική λίπανση της γης, γκουανό.
Για τους νεοκλασικούς οικονομολόγους που δεν θέλουν να θίξουν το κοινωνικό καθεστώς και επιχειρούν να αποδώσουν την υπανάπτυξη του Περού και τις περιοδικές οικονομικές/κοινωνικές κρίσεις του σε φυσικές αιτίες, το Ελ Νίνο είναι μιας πρώτης τάξης δικαιολογία. Η αλήθεια είναι βέβαια εντελώς διαφορετική. Το Περού όπως και όλη η Λατινική Αμερική θα μπορούσαν άνετα να εξασφαλίζουν μια αξιοπρεπή ζωή για το σύνολο του πληθυσμού εάν οι πλούσιοι φυσικοί πόροι και η ανθρώπινη εργασία για τον μετασχηματισμό τους δεν αποτελούσαν για αιώνες αντικείμενα λεηλασίας. Παλιότερα από τους αποικιοκράτες και στην συνέχεια από τον βόρειο-αμερικάνικο κυρίως ιμπεριαλισμό σε συνεργασία με τις τοπικές ολιγαρχίες. Η εκτεταμένη φτώχεια, οι εντυπωσιακές ανισότητες και η αναπαραγωγή της υπανάπτυξης δεν οφείλονται σε φυσικά φαινόμενα ή θεϊκές τιμωρίες αλλά στις κοινωνικές και οικονομικές δομές που βασίζονται στην εξάρτηση και την καπιταλιστική/ολιγαρχική/λευκή κυρίως, εξουσία. Οι ακραίες φυσικές καταστροφές έρχονται να βαθύνουν αυτές τις κοινωνικές διαιρέσεις και να μεγαλώσουν τις ανισότητες ακριβώς γιατί οι ολιγαρχικές διεφθαρμένες κυβερνήσεις δεν έχουν κάνει τίποτε για την προστασία των εδαφών και των πληθυσμών με την ανάπτυξη υποδομών. Μόνο το 0,5% του ΑΕΠ πηγαίνει σε έργα αντιμετώπισης των φυσικών καταστροφών σε μια χώρα που έχει πληγεί επανειλημμένα από πλημμύρες και ξηρασίες. Το Σούπερ-Ελ Νίνο που αρκετοί μετεωρολόγοι προβλέπουν για το δεύτερο εξάμηνο του 2026 αν τελικά έρθει δεν πρόκειται να επηρεάσει στο ελάχιστο τη ζωή στην Μιραφλόρες και άλλες πλούσιες συνοικίες της Λίμα στην οποίες ζει μέσα στην χλιδή η μεγαλοαστική τάξη. Θα δημιουργήσει όπως αξεπέραστα προβλήματα επιβίωσης στους πληθυσμούς της Σιέρα, στις γεωργικές κοινότητες στην ζώνη της Σέλβα και στα εκατομμύρια των φτωχών στις απέραντες παραγκουπόλεις στα περίχωρα της πρωτεύουσας και άλλων μεγάλων πόλεων. Ήδη τον περασμένο Μάρτιο το 52% των περιφερειών της χώρας κηρύχθηκαν σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης λόγω πλημμυρών, έντονων βροχοπτώσεων, κατολισθήσεων λάσπης και υπερχείλισης ποταμών. Μελέτες υπολογίζουν πως τουλάχιστον 11 εκατομμύρια Περουβιάνοι θα πληγούν σε σημαντικό βαθμό από τις επιπτώσεις του φετινού ορεινού και παράκτιου Ελ Νίνιο.
«Το Περού δεν ψηφίζει «άσχημα», ψηφίζει όπως ζει: με άδειο στομάχι και με το μυαλό του υπό πολιορκία» δήλωσε ο Έκτορ Μπεζάρ, παλιός αντάρτης Εθνικού Απελευθερωτικού Στρατού (ELN), συγγραφέας και για τρεις εβδομάδες υπουργός Εξωτερικών στην κυβέρνηση του πρώην προέδρου Καστίγιο. Το Περού κάθεται πάνω σε μια ωρολογιακή κοινωνική βόμβα. Περισσότερο από το 70% της οικονομίας είναι άτυπη. Οι εργαζόμενοι στον άτυπο τομέα δεν έχουν κοινωνική ασφάλιση, επιδόματα απασχόλησης και την προστασία που παρέχει η εργατική νομοθεσία. Τα οικονομικά κύματα σοκ της πανδημίας και του πληθωρισμού και η τελευταία ενεργειακή κρίση έχουν επιδεινώσει τις συνθήκες. Σχεδόν 3 στους 10 Περουβιανούς ζουν σε συνθήκες φτώχειας. Η ετήσια έκθεση του ΟΗΕ για το 2025 αποκαλύπτει ότι 9,4 εκατομμύρια άνθρωποι ζουν σε συνθήκες φτώχειας και το 43,7% των παιδιών ηλικία ς 6 έως 35 μηνών πάσχουν από αναιμία. 3,5 εκατομμύρια άνθρωποι δεν έχουν πρόσβαση σε πόσιμο νερό, και περίπου 7 εκατομμύρια σε αποχέτευση. Τα στοιχεία επιβεβαιώνουν μετρήσεις του Εθνικού Ινστιτούτου Στατιστικής το οποίο προειδοποιεί πως άλλο ένα 30% του πληθυσμού κινδυνεύει να πέσει κάτω από το όριο της φτώχειας. Τα αποτελέσματα των δύο εκλογικών προεδρικών γύρων επιβεβαίωσαν την εικόνα μιας χώρας βαθιά διαιρεμένης και μιας κοινωνικής πλειοψηφίας που δεν εμπιστεύεται τους πολιτικούς και το καθεστώς, είτε απέχοντας από τις εκλογές, είτε ψηφίζοντας δίχως ελπίδες. Ο υποψήφιος της συνασπισμένης ρεφορμιστικής Αριστεράς Ρομπέρτο Σάντσες επικράτησε με ποσοστά από 60% έως 80% στον νότο, στα υψίπεδα και στις περιοχές του Αμαζόνιου αντίθετα με την Κέικο Φουχιμόρι που πλειοψήφησε στην Λίμα και στις περισσότερες παράκτιες περιφέρειες. Σύμφωνα με τα προσωρινά αποτελέσματα η Φουχιμόρι προηγείται με 44 χιλιάδες ψήφους περίπου, διαφορά που την κάνουν οι ψήφοι των απόδημων μιας και ο Σάντσες με την ίδια περίπου διαφορά ψήφων επικράτησε στο εσωτερικό. Είναι χαρακτηριστικό πως οι κάλπες που στήθηκαν στις Η.Π.Α. έδωσαν προβάδισμα 30 χιλιάδων στην ακροδεξιά υποψήφια η οποία στην τέταρτη απόπειρα της να εκλεγεί Πρόεδρος τα καταφέρνει με οριακό και αμφιλεγόμενο αποτέλεσμα.
Σε απόσταση 20 χιλιόμετρα από το κυβερνητικό μέγαρο στη Λίμα, η ειδική φυλακή Μπαρμπανίγιο κατέχει ένα παγκόσμιο ρεκόρ. Στα κελιά της εκτίουν πολύχρονες ποινές φυλάκισης 4 πρώην πρόεδροι της χώρας! Ο Αλεχάντρο Τολέδο, ο Ογιάντα Ουμάλα, ο Πέδρο Καστίγιο και ο Μαρτίν Βισκάρα. Εκτός από τον Καστίγιο, οι υπόλοιποι με κατηγορίες για διαφθορά. Ένας άλλος πρώην πρόεδρος, ο σοσιαλδημοκράτης Γκαρσία διάλεξε να αυτοκτονήσει για να μην δικαστεί με ανάλογες κατηγορίες και άλλος ένας, ο Πέδρο Πάμπλο Κουτσίνσκι, οικονομολόγος της Παγκόσμιας Τράπεζας, βρίσκεται σε κατ΄ οίκο περιορισμό με την κατηγορία πως τα «πήρε» από μια μεγάλη βραζιλιάνικη τεχνική εταιρία. Αυτή η συγκέντρωση επιφανών κατάδικων δεν αποδεικνύει βέβαια πως στο Περού λειτουργεί το κράτος δικαίου. Αντίθετα είναι απόδειξη της απίστευτης διαφθοράς της κοινωνικό-πολιτικής ελίτ και των σφοδρών συγκρούσεων ανάμεσα στις ομάδες της για την νομή της εξουσίας. Στα 10 τελευταία χρόνια το Περού είχε 8 προέδρους και 21 πρωθυπουργούς! Πριν από αυτούς τρόφιμος για πολύ καιρό στην Μπαρμπανίγιο υπήρξε και ο Αλμπέρτο Φουχιμόρι καταδικασμένος για σοβαρές παραβιάσεις των δημοκρατικών δικαιωμάτων. Ο αποκαλούμενος Φουχιμορισμός της δεκαετίας του 1990, με ένα όργιο καταστολής, μαζικών δολοφονιών, χιλιάδων φυλακισμένων και σκληρού αντικομουνισμού κατάφερε να διαλύσει το ένοπλο κίνημα του μαοϊκού ΚΚ Περού (Φωτεινό Μονοπάτι) και να εφαρμόσει νεοφιλελεύθερα οικονομικά μέτρα. Ξήλωσε ότι είχε απομείνει από την περίοδο των σοσιαλιστικών πειραμάτων της δικτατορίας του στρατηγού Βελάσκο Αλβαράδο και άνοιξε διάπλατα την πόρτα για τις ξένες πολυεθνικές ιδίως στον αγροτικό και εξορυκτικό τομέα. Ο Φουχιμόρι πνίγηκε στα ίδια τα «σκατά» του, την κοπάνησε στην Ιαπωνία, τον συνέλαβαν στην Χιλή και δικάστηκε σε 25 χρόνια φυλακή. Βγήκε από την φυλακή λίγο πριν πεθάνει. Συνεχιστής της πολιτικής του φιλοδοξεί να γίνει η κόρη του αν και οι συνθήκες έχουν αλλάξει και μια απόπειρα επανάληψης οικονομικών μέτρων-σοκ και αυταρχικών πολιτικών μπορεί να φέρει μεγάλες κοινωνικές αντιδράσεις.
Στις αρχές του 2026 έφτασε στην Λίμα ο νέος αμερικάνος πρέσβης. Επιχειρηματίας από την κουβανική κοινότητα του Μαϊάμι, στενός φίλος του Ρούμπιο και δικτυωμένος από καιρό στις βίλες της Μιραφλόρες είναι ένας τυπικός απεσταλμένος της τραμπικής διπλωματίας. Κύρια αποστολή του να εξασφαλίσει μια φιλοαμερικάνικη κυβέρνηση και να μειώσει την οικονομική επιρροή της Κίνας στην χώρα. Ιδιαίτερα να υπονομεύσει την μεγάλη κινέζικη επένδυση στο λιμάνι Τσανκάι ( μέσω και της ανάπτυξης του λιμανιού του Καγιάο) αλλά και άλλες στρατηγικές θέσεις κινέζικων εταιριών στους τομείς των εξορύξεων, της ενέργειας και των υποδομών. Πρώτη επιτυχία του ο πειθαναγκασμός της περουβιανής κυβέρνησης του απερχόμενου προέδρου Μπαλκάσαρ να αγοράσει άρον-άρον 12 αεροσκάφη F-16 παραμονές εκλογών προκαλώντας τις παραιτήσεις των Υπουργών Άμυνας και Εξωτερικών. Και δεύτερη η συσπείρωση των ακροδεξιών δυνάμεων πίσω από την Φουχιμόρι στον δεύτερο γύρο με θρασείς παρεμβάσεις και υποδείξεις. Δημοσιογραφικές έρευνες αποκάλυψαν πως παρά την επίσημη διακοπή των χρηματοδοτήσεων της αμερικάνικης USAID, η υπηρεσία βρήκε τρόπους να δώσει προεκλογικά χρήματα σε μια σειρά ΜΜΕ και ΜΚΟ μέχρι και στο Εθνικό Γραφείο Εκλογικών Διαδικασιών (ONPE), το οποίο δημοσιεύει τα αποτελέσματα των εκλογών! Ο ίδιος μάλιστα ο πρέσβης Μπέρνι Ναβάρο πριν, κατά τη διάρκεια και μετά τον πρώτο γύρο των εκλογών ήταν πολύ δραστήριος. Επισκέφθηκε εκλογικά τμήματα, συναντήθηκε με την Εθνική Εκλογική Επιτροπή (JNE) δείχνοντας δημόσια το ενδιαφέρον του για στενή παρακολούθηση της εκλογικής διαδικασίας. Σε όλες τις εμφανίσεις προσπαθούσε να κάνει σαφές πως για την Ουάσιγκτον το Περού αποτελεί μέρος της αμερικανικής αυλής.
Οι λαϊκές μάζες στο Περού, όπως και σε όλη την Λατινική Αμερική πληρώνουν την χρόνια έλλειψη μιας επαναστατικής αριστεράς. Στο Περού ύστερα από την συντριβή της ένοπλης εξέγερσης στην δεκαετία του 1980 και τον απηνή διωγμό χιλιάδων κομμουνιστών και συμπαθούντων, υπήρξε μια μεγάλη περίοδος υποχώρησης, απογοήτευσης και κατακερματισμού. Οι διάφορες εκδοχές της μεταρρυθμιστικής νομιμόφρονας Αριστεράς όχι μόνο δεν μπόρεσαν να δώσουν μια διέξοδο αλλά έφεραν διαψεύσεις και μεγάλωσαν την απογοήτευση. Η τελευταία περίπτωση της προεδρίας Καστίγιο είναι χαρακτηριστική. Παρόλα αυτά τα εκρηκτικά κοινωνικά προβλήματα και οι αντιθέσεις γεννούν καθημερινά νέες δυνάμεις αντίστασης οι οποίες πασχίζουν να συγκροτηθούν. «Το Περού δεν στρέφεται προς τα δεξιά. Το Περού ταλαντεύεται σαν άρρωστο εκκρεμές επειδή κανείς δεν αντιμετωπίζει τα μεγάλα προβλήματα » συμπλήρωσε ο Έκτορ Μπεζάρ. Η νέα έκδοση του Φουχιμορισμού θα συναντήσει έντονες αντιδράσεις. Το Περού των Άνδεων και των παραγκουπόλεων δεν έχει πλέον υπομονή. Ορισμένοι από όσους ανησυχούν για την αστική κοινωνικό-πολιτική σταθερότητα με αφορμή τις δυσοίωνες προβλέψεις για την εμφάνιση του Ελ Νίνο θυμήθηκαν το παρελθόν. Ιδιαίτερα το καταστροφικό Ελ Νίνο του 1982-1983 τις επιπτώσεις του οποίου στα υψίπεδα των Άνδεων θεωρούν ως το κύριο λόγο της μεγάλης ανάπτυξης του «Φωτεινού Μονοπατιού». Η ιστορία βέβαια δεν επαναλαμβάνεται με τον ίδιο τρόπο. Αλλά η διαρκής, ιστορική κοινωνικό-πολιτική ταλάντωση στην χώρα μπορεί υπό προϋποθέσεις να γίνει ανεξέλεγκτη από μια έκρηξη της πολύχρονης βαθιάς λαϊκής δυσαρέσκειας και απόγνωσης.
Πηγές και προτάσεις
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ένα άρθρο για το Ελ Νίνιο και την κρατική αδράνεια elmontonero.pe/economia/el-costo-de-la-inaccion-el-nino-costero-2026-y-la-vulnerabilidad-del-peru
Στο atheatoskosmosps.blogspot.com τα κείμενα συνήθως είναι εκτενέστερα εκείνων της έντυπης έκδοσης.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου