Δυτική Σαχάρα και Θέουτα | H Σκύλα και η Χάρυβδη

 

Ποια σχέση μπορεί να έχουν η κινηματογραφική Οδύσσεια του Νόλαν με την προσπάθεια χιλιάδων απελπισμένων Αφρικανών, στην πλειοψηφία τους Μαροκινών, να περάσουν στην ισπανική κτήση –θύλακα της Θέουτα, εκτός από την κοινή μοίρα εκείνων που χάνονται στο ταξίδι και στα κύματα προσπαθώντας να ξεφύγουν από ανθρώπινα δεινά ; Από πρώτη όψη, καμιά. Αν δεν σταθεί κανείς μόνο στην δύναμη της εικόνας και στις διάφορες κριτικές για το περιεχόμενο, τους πρωταγωνιστές και την σκηνοθεσία και ψάξει περισσότερα με αφορμή τις αντιδράσεις που υπήρξαν για το γεγονός πως σκηνές της ταινίας γυρίστηκαν σε μια ακτή της δυτικής Αφρικής, μπορεί να ανακαλύψει βαθύτερες συσχετίσεις και ερμηνείες για τα τραγικά γεγονότα.

Η Ντάχλα, μια εκπληκτική χερσόνησος με αστραφτερή λευκή άμμο στο νότιο άκρο της Δυτικής Σαχάρας, είναι το «στολίδι του στέμματος» της μαροκινής κατοχής σε αυτή την μεγάλη έκταση της βορειοδυτικής Αφρικής η οποία έχει μια ακτογραμμή 1100 χιλιομέτρων στον Ατλαντικό. Ύστερα από μια εκατονταετή ισπανική κυριαρχία μέχρι την πτώση της δικτατορίας του Φράνκο το 1975, έγινε λεία και εκ νέου αποικία του Μαρόκου. Το τελευταίο προσάρτησε σχεδόν το 80% μια έκτασης 266.000 τετραγωνικών χιλιομέτρων και σχεδόν το σύνολο της ακτογραμμής. Η γη είναι πλούσια σε φωσφορικά άλατα και άλλα ορυκτά, η θάλασσα σε κοπάδια σαρδέλας και άλλα αλιεύματα και ο ήλιος μαζί με τον άνεμο βοηθούν στην παραγωγή ανανεώσιμης ενέργειας. Σε αυτήν την περιοχή πριν τον συστηματικό εποικισμό των Μαροκινών ζούσαν οι Σαχράουι. Ένας νομαδικός αραβο-βερβέρικος λαός, σημαντικό τμήμα του οποίου αναγκάστηκαν να γίνουν πρόσφυγες, να μετακινηθούν σε καταυλισμούς στην γειτονική Αλγερία ή να μεταναστεύσουν στα Κανάρια νησιά, στην Ισπανία και αλλού. Σήμερα, περίπου 200.000 Σαχραουίτες ζουν σε στρατόπεδα προσφύγων κοντά στην αλγερινή πόλη Τιντούφ, στα σύνορα με τη Δυτική Σαχάρα. Το «Λαϊκό Μέτωπο για την Απελευθέρωση της Σαγκία ελ Άμρα και του Ρίο ντε Όρο», όπως είναι το πλήρες όνομα του Πολισάριο ιδρύθηκε το 1973 με στόχο να αποτινάξει την ισπανική κυριαρχία και συνέχισε με μεγαλύτερη ένταση τον αγώνα ενάντια στην μαροκινή κατοχή. Το 1976 ανακήρυξε την ανεξαρτησία της Αραβικής Λαοκρατικής Δημοκρατίας της Σαχάρα. Η SADR, όπως είναι το διεθνές ακρωνύμιο, «κράτησε» μια λωρίδα γης (έρημος με μερικές οάσεις) από βορρά προς νότο (από την Αλγερία μέχρι τη Μαυριτανία). 

Για δεκαετίες ο ΟΗΕ και ένας μεγάλος αριθμός κρατών, κυρίως του Τρίτου Κόσμου αναγνωρίζει το Μέτωπο ως νόμιμο εκπρόσωπο του λαού των Σαχράουι και περισσότερα από 100 διεθνή ψηφίσματα υποστηρίζουν το δικαίωμα της αυτοδιάθεσης του. Αν και η συμφωνία εκεχειρίας που τέθηκε σε ισχύ το 1991 προέβλεπε την διεξαγωγή δημοψηφίσματος για την ανεξαρτησία, το αντιδραστικό καθεστώς του Ραμπάτ όχι μόνο δεν έχει δεχθεί να πραγματοποιηθεί αλλά αντίθετα συνεχίζει την πολιτική εποικισμού, καταστολής και βίαιης ενσωμάτωσης. Βλέποντας αυτή την πραγματικότητα το Πολισάριο διέκοψε την εκεχειρία και επανέλαβε τον ανταρτοπόλεμο σε δυσκολότερες πια συνθήκες. Σύμφωνα με τον Μοχάμεντ Σάλεμ Άχμεντ Λαμπέιντ, εκπρόσωπο του Μετώπου Πολισάριο στην Καταλονία σε πρόσφατη συνέντευξη του στο znetwork.org «…το σημείο καμπής ήρθε στις 13 Νοεμβρίου 2020, όταν οι μαροκινές δυνάμεις παρενέβησαν στην περιοχή Guerguerat, μια κατεχόμενη ζώνη, όπου το Μαρόκο είχε ανοίξει έναν παράνομο διάδρομο για την εξαγωγή φυσικών πόρων των Σαχράουι στην υπόλοιπη Αφρική. Από εκείνη τη στιγμή και μετά, το Μέτωπο Πολισάριο κήρυξε τη συμφωνία του 1991 άκυρη και ανακοίνωσε την επανέναρξη του ένοπλου αγώνα. Έκτοτε, η σύγκρουση έχει εισέλθει σε μια νέα φάση που χαρακτηρίζεται από σχεδόν καθημερινές συγκρούσεις κατά μήκος του μαροκινού στρατιωτικού τείχους και από τη χρήση νέων τεχνολογιών, όπως τα μη επανδρωμένα αεροσκάφη, οι οποίες έχουν αυξήσει τον αριθμό των θυμάτων μεταξύ των μαχητών των Σαχράουι. Πολλοί και όχι άδικα αποκαλούν την Δυτική Σαχάρα, «Παλαιστίνη της Αφρικής». Εκτός από την άμεση βία μια από τις τακτικές που ακολουθεί το Μαροκινό καθεστώς για την εμπέδωση της κυριαρχίας του είναι η προώθηση του διεθνούς τουρισμού, αθλητικών εκδηλώσεων, κινηματογραφικών και πολιτιστικών φεστιβάλ και διεθνών γυρισμάτων ταινιών, όπως στην περίπτωση της «Οδύσσειας» δίνοντας επιδοτήσεις και άλλα ανταλλάγματα. Γ ια την επιλογή του Νόλαν να μετατρέψει σε κινηματογραφική σκηνή μια ακτή της Ντάχλα όπως είναι γνωστό υπήρξαν οργισμένες αντιδράσεις τόσο από οργανώσεις που εκπροσωπούν τους Σαχράουι όσο και από ξένους κινηματογραφιστές, ηθοποιούς κλπ.

Τα χρήματα που ξοδεύει απλόχερα η μαροκινή ελίτ για την παρουσία χιλιάδων στρατιωτών, για την επιτήρηση του τείχους-αναχώματος 2.700 χιλιόμετρων, για αγορές στρατιωτικού εξοπλισμού και για γιγαντιαίες επενδύσεις σε έργα υποδομής στην κατεχομένη Δυτική Σαχάρα τα στερεί από τα εκατομμύρια φτωχών Μαροκινών. Ιδιαίτερα των νέων που δεν βρίσκουν δουλειά και δεν μπορούν να σπουδάσουν. Η ανεργία επίσημα ανέρχεται στο 13% αλλά στην πραγματικότητα είναι πολύ μεγαλύτερη ανάμεσα στους νέους και στις γυναίκες. Η ανεργία των νέων έχει φτάσει σχεδόν το 40%, ενώ περίπου το ένα τέταρτο των Μαροκινών κάτω των 30 ετών - περίπου 2,9 εκατομμύρια άνθρωποι - δεν βρίσκονται ούτε στην εκπαίδευση, ούτε στην εργασία. Η ανεργία μεταξύ των αποφοίτων πανεπιστημίων ανέρχεται στο 25%. Τόσο στις πόλεις όσο και στην ύπαιθρο είναι έντονα τα φαινόμενα ακραίας φτώχειας και ανισοτήτων. Παρά την εκτεταμένη κρατική καταστολή είναι συχνές οι εξεγέρσεις των νέων καθώς και τα κύματα φυγής. Σύμφωνα με έρευνα του ΟΗΕ η μεταναστευτική διασπορά των Μαροκινών είναι μεταξύ των μεγαλύτερων παγκόσμια σε σχέση με τον πληθυσμό και κάθε χρόνο κατά μέσο όρο περισσότεροι από 61 χιλιάδες εγκαταλείπουν την χώρα. Οι δείκτες οικονομικής ανάπτυξης που συνηθίζει να διαφημίζει το καθεστώς είναι όπως συνήθως παραπλανητικοί. Μια μειοψηφική ελίτ στο κέντρο της οποίας βρίσκεται η βασιλική οικογένεια λεηλατεί τον εθνικό πλούτο. Η τελευταία ελέγχει μέσω μιας εταιρίας επενδύσεων πέντε μεγάλες επιχειρήσεις η αξία των οποίων αποτιμάται σε 17,5 δις δολάρια. Η Al Mada είναι η μεγαλύτερη εταιρία στο Μαρόκο με επενδύσεις σε πολλές αφρικάνικες χώρες και ο Μοχάμεντ Στ΄ θεωρείται ο πλουσιότερος μονάρχης στην ήπειρο.

 Η 30^η Ιουλίου γιορτάζεται μεγαλοπρεπώς, ως Ημέρα του Θρόνου, καθώς την ίδια ημερομηνία το 1999 ο Μοχάμεντ χρίστηκε επίσημα βασιλιάς. Όπως κάθε χρόνο έτσι και φέτος απηύθυνε ομιλία προς το έθνος απαριθμώντας τις επιτυχίες του. Ήταν τόσο «πειστικός» που λίγο μετά το τέλος της, δεκάδες χιλιάδες νέοι Μαροκινοί, ορισμένοι ανήλικοι, εγκατέλειψαν την χώρα με προορισμό την Θέουτα και μέσω αυτής την Ισπανία! Τους ακολούθησαν πρόσφυγες και από άλλες αφρικάνικες χώρες. Άλλοι μέσω της θάλασσας και άλλοι παραβιάζοντας τους φράκτες. Τουλάχιστον 72.000 μετανάστες πέρασαν από το Μαρόκο στη Θέουτα στο διήμερο 30 και 31 Ιουλίου. Γύρω στους 100 από αυτούς έχασαν την ζωή τους, οι περισσότεροι από πνιγμό. Η πλειοψηφία τους αναγκάστηκε να γυρίσει στο Μαρόκο αλλά ακόμη μέχρι και 10.000 παραμένουν στην Θέουτα άλλοι σε στρατόπεδα και άλλοι στους δρόμους και στις παραλίες μεταξύ των οποίων έως και 1.400 παιδιά. Οι εικόνες ταξίδεψαν σε όλο τον κόσμο και προξένησαν συγκίνηση, εσωτερική αντιπαράθεση στην Ισπανία και αντιδράσεις από ευρωπαϊκές κυβερνήσεις, οι οποίες διαπιστώνουν πως το φρούριο που έχουν στήσει καθώς και οι «εξωτερικές φρουρές» του στην βόρεια Αφρική δεν μπορούν να σταματήσουν τους ανθρώπους που βρίσκονται σε απελπισία.

 Το αντιδραστικό καθεστώς του Μαρόκο μπορεί να έδειξε πως δυσανασχετεί για το στραπατσάρισμα της εικόνας του (ενόψει μάλιστα των βουλευτικών «εκλογών» που πρόκειται να κάνει στις 23/9) αλλά είναι κοινό μυστικό πως από καιρό χρησιμοποιεί τη γεωγραφική θέση του, τους ξεριζωμένους Αφρικανούς, ακόμη και τους απελπισμένους Μαροκινούς, ως διαπραγματευτικό χαρτί στα ελεεινά παζάρια με τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις. Ενθαρρυμένο από την ανοικτή υποστήριξη που έχει πάρει από την Ουάσιγκτον στην αποικιακή πολιτική του στην Δυτική Σαχάρα και ενισχυμένο με εξοπλιστικά προγράμματα επιδιώκει να γίνει αναμεταδότης των αμερικανικών φιλοδοξιών και της κοινής στρατηγικής των ΗΠΑ με το Ισραήλ στην Αφρική. Γι αυτό φρόντισε να ενταχθεί πλήρως στις Τραμπικές συμφωνίες του Αβραάμ, να συμμετάσχει στην αστυνομική φρουρά της γενοκτονίας των Παλαιστίνιων στην Γάζα ( στη λεγόμενη «Διεθνή Δύναμη Σταθεροποίησης» ) και να αναπτύξει πολύπλευρες συνεργασίες με το σιωνιστικό κράτος σε πλήρη αντίθεση με την θέληση του μαροκινού λαού. Ορισμένοι αναλυτές συνδύασαν αυτές τις στενές συμμαχίες με υποψίες πως η μαζική έξοδος υποκινήθηκε από τις κρατικές υπηρεσίες του Μαρόκου και του Ισραήλ με σκοπό να πλήξουν την ισπανική κυβέρνηση για την στάση της απέναντι στην γενοκτονία στην Γάζα. Επισήμαναν μάλιστα την χρονική σύμπτωση της επίσκεψης του Ισπανού πρωθυπουργού Σάντσεθ στην Αλγερία, παραδοσιακή αντίπαλο του Μαρόκου. Στην πραγματικότητα όμως η Ισπανία τόσο ιστορικά όσο και στις ημέρες μας είναι συνένοχη για την δυστυχία τόσο του λαού της Δυτικής Σαχάρας όσο και του Μαρόκου συνεργαζόμενη σταθερά με το δικτατορικό μοναρχικό καθεστώς του Ραμπάτ. Ήταν μάλιστα ο ίδιος ο Σάντσεθ που δήλωσε πριν λίγα χρόνια πως το μαροκινό αποικιακό σχέδιο για δήθεν αυτονομία της Δυτικής Σαχάρας είναι ρεαλιστικό! Σύμφωνα με τον Μοχάμεντ Σάλεμ Άχμεντ Λαμπέιντ οι μεγάλες δυτικές δυνάμεις παρά τις κατά καιρούς υποσχέσεις τους υποστηρίζουν σταθερά την πολιτική της μαροκινής κατοχής : «Καταρχάς, πρέπει να κατανοήσουμε ότι η χαοτική αποχώρηση της Ισπανίας από τη Δυτική Σαχάρα ήταν αποτέλεσμα συμφωνίας μεταξύ των ίδιων δυνάμεων που, μέχρι σήμερα, συνεχίζουν να χρηματοδοτούν, να υποστηρίζουν και να νομιμοποιούν τη μαροκινή κατοχή. Οι θέσεις αυτών των δυνάμεων έχουν παραμείνει ουσιαστικά αμετάβλητες από το 1974. Η θέση των Ηνωμένων Πολιτειών, που εκπροσωπούνταν τότε από τον υπουργό Εξωτερικών Χένρι Κίσινγκερ, είναι, ουσιαστικά, η ίδια με αυτήν που έχει σήμερα ο Ντόναλντ Τραμπ. Ομοίως, η θέση της Γαλλίας υπό την προεδρία του Βαλερί Ζισκάρ ντ’ Εστέν είναι συγκρίσιμη με αυτήν που έχει σήμερα ο Εμανουέλ Μακρόν. Ομοίως επίσης, η θέση της Ισπανίας κατά τη διάρκεια του καθεστώτος του Φρανθίσκο Φράνκο και της βασιλείας του Χουάν Κάρλος Α’ είναι παρόμοια με αυτήν που έχει σήμερα ο βασιλιάς Φελίπε ΣΤ’ και η κυβέρνηση του Πέδρο Σάντσες».

Στην Αλγερία περισσότερο από το 80% του πληθυσμού των καταυλισμών των Σαχράουι εξαρτάται πλήρως από την ανθρωπιστική βοήθεια για βασικές διατροφικές ανάγκες. Δεκάδες εστίες πολέμων και τοπικών συγκρούσεων που υποκινούν οι ιμπεριαλιστές και τα ενεργούμενα τους συνεχίζουν να δημιουργούν τις συνθήκες για αναγκαστική μετακίνηση πληθυσμών. Οι αναγκασμένοι από την φτώχεια και τους πολέμους μετανάστες χρησιμοποιούνται από τα κράτη και τις κυβερνήσεις ως εργαλείο εξωτερικής πολιτικής και «όπλο» για πολιτικούς εκβιασμούς. Αυτό όμως δεν σημαίνει πως μπροστά σε ένα τέτοιο ενδεχόμενο μπορεί κανείς να ζητά από αντιδραστικά καθεστώτα σαν αυτό του Μαρόκου να είναι συνεπή στον ρόλο τους ως εξωτερικού φρουρού των συνόρων της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ακόμη περισσότερο να υπερασπίζεται τις ισπανικές αποικιακές κτήσεις επειδή υπάρχουν Αμερικανοί ή και Ισραηλινοί παράγοντες που ζητούν την επιστροφή τους στο Μαρόκο για δικούς τους γεωπολιτικούς σκοπούς. Στο διεθνές απάνθρωπο παιγνίδι εκμετάλλευσης των μεταναστών και των προσφύγων καμία κυβέρνηση, κανείς ιμπεριαλισμός και κανένα αστικό κράτος δεν είναι αθώοι. Όπως και στην ομηρική Οδύσσεια ακόμη και όταν κάποιοι καμώνονται τους συμπονετικούς, στην πραγματικότητα λειτουργούν απέναντι τους με τον ίδιο τρόπο. Και αυτοί οι δύστυχοι βρίσκονται διαρκώς ανάμεσα στην Σκύλα και την Χάρυβδη!

Πηγές και προτάσεις

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ένα κείμενο καταγγελίας για τα γυρίσματα της Οδύσσειας από την σελίδα του Διεθνούς Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Δυτικής Σαχάρας

festivalsahara.org/en/news/the-odyssey-nightmare-christopher-nolan/

ένα άρθρο για την μαζική έξοδο των Μαροκινών από το Sahara Press Service www.spsrasd.info/en/2026/08/05/17152.html

την συνέντευξη του Μοχάμεντ Σάλεμ Άχμεντ Λαμπέιντ σε μετάφραση του Δημήτρη Γκιβίση, alterthess.gr/oi-katoikoi-tis-erimoy-antistekontai-stin-katochi/?fbclid=IwY2xjawUZx0JwZG9mAWV4dG4DYWVtAjEwAGJyaWQRMElxcm9PNWZqb3d4TEt3a2JzcnRjBmFwcF9pZBAyMjIwMzkxNzg4MjAwODkyAAEezDzT6n5_5-UVxcWEkLsc-7SJHY-tfpbeS4PpgFDOk3d0JbSU8Up-3WPD_h0_aem_HNKM9bmcqaNYOPzegc5--g

και ένα άρθρο με αφορμή την πρόσφατη απόφαση του ισπανικού κοινοβουλίου σχετικά με την απόδοση ιθαγένειας σε μια κατηγορία Σαχράουι που γεννήθηκαν στη Δυτική Σαχάρα όταν η περιοχή βρισκόταν υπό ισπανική κατοχική διοίκηση (πριν από τις 29 Σεπτέμβρη του 1977)

https://eksegersi.gr/dytiki-sachara-ena-ispaniko-diavatirio-den-kleinei-peninta-chronia-katochis-kai-anoloklirotis-apoapoikiopoiisis/

ΔΕΙΤΕ μια συνέντευξη του Λ.Βατικιώτη με εκτιμήσεις πως η μεταναστευτική κρίση που προκλήθηκε “ξαφνικά” στη Θέουτα, σχετίζεται άμεσα, εκτός των άλλων, και με την διαμάχη για τον έλεγχο των στενών του Γιβραλτάρ από τις ΗΠΑ

leonidasvatikiotis.wordpress.com/2026/08/03/%ce%bb-%ce%b2%ce%b1%cf%84%ce%b9%ce%ba%ce%b9%cf%8e%cf%84%ce%b7%cf%82-%cf%84%ce%bf-%ce%bc%ce%b1%cf%81%cf%8c%ce%ba%ce%bf-%cf%80%cf%81%ce%bf%ce%ba%ce%ac%ce%bb%ce%b5%cf%83%ce%b5-%cf%84%ce%b7%ce%bd-%ce%ba/

Στο atheatoskosmosps.blogspot.com τα κείμενα συνήθως είναι εκτενέστερα εκείνων της έντυπης έκδοσης