Μαδρίτη, Ισπανία | Ποιοι δίνουν τροφή στους γύπες?

Los fondos buitre! Τα επενδυτικά ταμεία –όρνεα βρίσκονται τις τελευταίες ημέρες στο στόμα χιλιάδων οργισμένων Ισπανών που ξεσηκώθηκαν βλέποντας σε ζωντανή μετάδοση το ξεσπίτωμα μιας 87χρονης συνταξιούχου με προβλήματα υγείας. Η έξωση της Μαρικάρμεν Αμπασκάλ από το διαμέρισμα που νοίκιαζε επί δεκαετίες στην οδό Αλκάλντε Σάινθ ντε Μπαράντα στο Ρετίρο στο κέντρο της Μαδρίτης, έφερε στο προσκήνιο ξανά τον ρόλο των λεγόμενων επενδυτικών αλλά στην πραγματικότητα αρπακτικών κεφαλαίων στην αγορά ακινήτων.

Η υπόθεση πάνω –κάτω είναι η εξής. Ξεκίνησε με ένα συμβόλαιο ενοικίασης με ελεγχόμενο μίσθωμα, το οποίο είχε υπογράψει ο πατέρας της Μαρικάρμεν το 1956. Το συμβόλαιο πέρασε αργότερα στη μητέρα της και, μετά τον θάνατό της στην ίδια. Για χρόνια συνέχιζε να πληρώνει κανονικά το ενοίκιο κάθε μήνα. Η εταιρεία που αγόρασε το διαμέρισμα με 240 χιλιάδες ευρώ, η Urbagestión, αποφάσισε να διακόψει την μίσθωση αφού προηγουμένως αύξησε το ενοίκιο από τα 500 ευρώ στα 2.650 ευρώ. Στη συνέχεια, το ποσό μειώθηκε στα 1.650 ευρώ, όμως και πάλι η Μαρικάρμεν με μια σύνταξη 1450 ευρώ δεν μπορούσε να το καλύψει. Ούτε βέβαια να το αγοράσει όπως της πρότειναν για 247 χιλιάδες ευρώ! Η 87χρονη αν και είχε δικαιωθεί στο πρωτόδικο δικαστήριο, είδε την απόφαση να αλλάζει στον δεύτερο βαθμό. Τελικά, το Ανώτατο Δικαστήριο το 2023 έβγαλε απόφαση υπέρ των ιδιοκτητών. Με την συνδρομή αστυνομικών, αφού πρώτα διώξανε με την βία δεκάδες γείτονες, μέλη της Ένωσης Ενοικιαστών και άλλους αλληλέγγυους πολίτες, έβγαλαν με φορείο την Μαρικάρμεν από το σπίτι. Ήταν η τέταρτη απόπειρα έξωσης. Ενώ η 87χρονη οδηγούνταν στο νοσοκομείο Γκρεγκόριο Μαρανιόν, χιλιάδες Μαδριλένοι κατέκλυζαν το κέντρο της ισπανικής πρωτεύουσας. Το ίδιο συνέβη και σε άλλες πόλεις. Οι σκληρές εικόνες της βίαιης έξωσης ήταν η σπίθα που άναψε την αγανάκτηση για την επιδείνωση της στεγαστικής κρίσης που αντιμετωπίζουν χιλιάδες εργαζόμενοι, συνταξιούχοι και νέοι στην Ισπανία.

Η στεγαστική κρίση στην χώρα της Ιβηρικής δεν είναι σημερινή. Ύστερα από την συρρίκνωση της κατασκευαστικής δραστηριότητας με την κατάρρευση της καπιταλιστικής αγοράς ακινήτων και την μείωση του τραπεζικού δανεισμού ως αποτέλεσμα της κρίσης του 2008 δεν υπήρξε στην πραγματικότητα επιστροφή στην προηγούμενη κατάσταση. Η κρίση χρόνο με τον χρόνο πήρε διαστάσεις, η κρατική παρέμβαση ελάχιστη και η αναζήτηση κατοικίας έδινε την ευκαιρία στους ιδιοκτήτες να ανεβάζουν συνέχεια τις τιμές στα ενοικιαστήρια και στα πωλητήρια. Πολλοί από τους δανειολήπτες άρχισαν να δυσκολεύονται στην πληρωμή των δόσεων και όπως έγινε παντού στην Ευρώπη άρχισαν οι κατασχέσεις. Για να μην πέσουν οι τιμές των ακινήτων οι νέοι ιδιοκτήτες τα κρατούν επίτηδες κλειστά. Ούτε να νοικιάζουν, ούτε τα βγάζουν για πώληση. Η είσοδος στην αγορά ακινήτων κεφαλαίων τα οποία μύρισαν «αίμα» από το οποίο θα μπορούσαν να βγάλουν γρήγορα και μεγάλα κέρδη, επιδείνωσε την κατάσταση. 

Γι αυτήν την εξέλιξη όλες οι αστικές πολιτικές παρατάξεις, δεξιές, κεντρώες και σοσιαλδημοκρατικές κάθε απόχρωσης είναι συνένοχες. Η αγορά ακινήτων της Ισπανίας έχει παραδοθεί σε μια χούφτα διεθνικών κεφαλαιακών γιγάντων που λειτουργούν σε ειδικό καθεστώς φορολογικής ασυλίας.Κάτω από την ομπρέλα των εταιριών SOCIMI η κυβέρνηση του «σοσιαλιστή» Θαπατέρο το 2009, επέτρεψε την δημιουργία εταιριών επενδύσεων σε ακίνητα με μηδενική φορολογία! Την ίδια πολιτική βελτίωσαν οι κυβερνήσεις του δεξιού Λαϊκού Κόμματος το 2012. Αυτή η πλήρης απαλλαγή από τον φόρο, σε συνδυασμό με τη μεταρρύθμιση του Νόμου περί Αστικών Μισθώσεων το 2013 - η οποία μείωσε τις συμβάσεις από πέντε σε τρία χρόνια με σκοπό την επιτάχυνση των εξώσεων - και η διατήρηση αυτού του πλαισίου από τις κυβερνήσεις Σάντσεθ, επέτρεψε στις εταιρίες –γύπες να αλωνίζουν. Είναι χαρακτηριστικό αυτής της συνέχειας στην ίδια πολιτική πως λίγες ημέρες πριν ξεκινήσει η πολιορκία στο σπίτι της Μαρικάρμεν, στις 15 Σεπτεμβρίου το Σοσιαλιστικό Κόμμα απείχε σε ψηφοφορία στο Κογκρέσο για πρόταση νόμου που επεδίωκε να απαγορεύσει την αγορά κατοικιών από κερδοσκοπικά φαντς. Με αυτό τον τρόπο πρόσθεσε έμμεσα την αρνητική ψήφο του σε αυτές του δεξιού Λαϊκού Κόμματος, του κεντροδεξιού καταλανικού Junts και του φασιστικού Vox. Για την συνέχιση αυτής της πολιτικής έπαιξε ρόλο και η συνθηκολόγηση της λεγόμενης «εναλλακτικής αριστεράς» (Podemos, Sumar). Βέβαια όλες αυτές οι εξυπηρετήσεις δεν γίνονται δωρεάν. Με διάφορες διασυνδέσεις, περίπλοκες σχέσεις και προσλήψεις συγγενικών προσώπων οι εταιρίες αποζημιώνουν πλουσιοπάροχα τους πολιτικούς υποστηρικτές τους. Στο ίδιο κερδοσκοπικό παιγνίδι στην αγορά ακινήτων πρωταγωνιστούν και οι πλούσιοι απόγονοι του δικτάτορα Φράνκο. 

Η εκτίναξη των τιμών στην αγορά των ακινήτων είναι το λιγότερο παραπλανητικό να αποδίδεται στην διαφορά ανάμεσα στην προσφορά και την ζήτηση. Αυτοί που επικαλούνται αυτήν την εξήγηση επιδιώκουν να συγκαλύψουν τις βαθύτερες αιτίες της σύγχρονης στεγαστικής κρίσης στον καπιταλισμό. Η μετατροπή της κατοικίας σε αντικείμενο κέρδους, η απόσυρση του κράτους από την στεγαστική κοινωνική δραστηριότητα, η εισβολή των πιο αρπακτικών κεφαλαίων στην αγορά ακινήτων, η συνεχής μείωση της αγοραστικής ικανότητας των εργαζόμενων και η άναρχη αστικοποίηση είναι μερικές από τις ρίζες του προβλήματος. Ενός προβλήματος που ιστορικά δεν μπόρεσε ούτε θα καταφέρει να λύσει ο καπιταλισμός. Αντίθετα στον ελάχιστη υπαρκτή ζωή του ο σοσιαλισμός μέσα σε πολύ πιο αντίξοες συνθήκες πέτυχε να αντιμετωπίσει τις στεγαστικές ανάγκες σχεδόν για το σύνολο της κοινωνίας προτείνοντας ένα εντελώς διαφορετικό τρόπο αντιμετώπισης του στεγαστικού προβλήματος. Ως κοινωνικό δικαίωμα συνδεδεμένο με την εργασία αλλά και ύψιστη κρατική υποχρέωση. Έξω από την λογική του κέρδους και το καθεστώς της ατομικής ιδιοκτησίας.

Μπροστά στη λαϊκή κατακραυγή και στον κίνδυνο με επίκεντρο την Πουέρτα ντελ Σολ να κλιμακωθεί η λαϊκή κινητοποίηση η κυβέρνηση Σάντσεθ ύστερα από διαπραγματεύσεις με τα κόμματα που την στηρίζουν ανακοίνωσε ορισμένες παρεμβάσεις για να αμβλυνθούν οι επιπτώσεις της ραγδαίας επιδείνωσης της κρίσης. Οι ρυθμίσεις που ονομάστηκαν «διάταγμα Μαρικάρμεν» προβλέπουν την αναστολή των εξώσεων για ευάλωτες ομάδες του πληθυσμού, έλεγχο των βραχυχρόνιων μισθώσεων και κίνητρα σε ιδιοκτήτες να νοικιάσουν τα ακίνητα που κατέχουν. Ένα δεύτερο διάταγμα καθιέρωνε την αυτόματη ανανέωση των μισθώσεων κατά την λήξη τους και αποζημίωση των ενοικιαστών σε περίπτωση διακοπής. Στα πλαίσια της ενδοαστικής πολιτικής κρίσης και των περιφερειακών αντιθέσεων οι οποίες πυροδοτούνται και από την αυξανόμενη κοινωνική οργή τα διατάγματα καταψηφίστηκαν την Παρασκευή 2 Οκτωβρίου στην έκτατη συνεδρίαση του Κογκρέσου. Ακολούθησε η λαϊκή κατακραυγή για την στάση των δυνάμεων της ακροδεξιάς, της δεξιάς και των κεντροδεξιού Junts που εμπόδισαν την υιοθέτηση των αλλαγών. Οι λαϊκές κινητοποιήσεις συνεχίζονται και η απόρριψη των διαταγμάτων πρόσθεσε μεγαλύτερη αγανάκτηση και θέληση για κλιμάκωση τους. Ακόμη όμως και αν περνούσαν τα δυο διατάγματα ούτε το στεγαστικό πρόβλημα δεν πρόκειται να αντιμετώπιζαν ούτε οι καπιταλιστές θα σταματούσαν να αναζητούν τρόπους να το εκμεταλλευτούν για να αποκομίσουν κέρδη. Στην περιφέρεια της Μαδρίτης καθημερινά καταγράφονται κατά μέσο όρο τρεις εξώσεις. Την ίδια ημέρα που έδιωξαν την Μαρικάρμεν από το σπίτι της στην λαϊκή γειτονιά Ενσάνς ντε Βαγιέκας, στην οδό Μαθατερόν 10 έκαναν έξωση στον 52χρονο Νταβίντ Μπονατσέρα. Στην περίπτωση του Νταβίντ ήταν το ίδρυμα La Caixa που διαφημίζει την φιλάνθρωπη πολιτική του αυτό που πούλησε τις κοινωνικές κατοικίες σε ιδιώτες –καπιταλιστές και οι τελευταίοι άρχισαν να ζητούν υπερβολικά ενοίκια για να ανανεώσουν τα μισθωτήρια. Ο Νταβίντ μέχρι σήμερα σε αντίθεση με την Μαρικάρμεν δεν πήρε υπόσχεση για επιστροφή στο σπίτι του.

Ο Φράνκο μετά την νίκη του χρησιμοποίησε τον ιβηρικό γύπα ως έμβλημα της φασιστικής δικτατορίας του. Οι διαδηλωτές στους δρόμους της Μαδρίτης εκτός των άλλων φωνάζουν και συνθήματα ενάντια στους φασίστες που υπερασπίζονται με «νύχια και με δόντια» την ιδιοκτησία των αρπακτικών κεφαλαίων. Η αλήθεια δεν μπορεί να κρυφτεί. Τροφή σε αυτούς τους γύπες δίνει ο καπιταλισμός και οι κυβερνήσεις του είτε οι δεξιές με τον χαρακτηριστικό κυνισμό τους είτε οι ψευδεπίγραφες αριστερές που υπόσχονται πως τάχα θα κάνουν τον καπιταλισμό, ανθρώπινο και δίκαιο.

Πηγές και προτάσεις

ΕΠΙΣΚΕΦΘΕΙΤΕ την ιστοσελίδα του Ένωσης Ενοικιαστών της Μαδρίτης inquilinato.org/

Στο atheatoskosmosps.blogspot.com τα κείμενα συνήθως είναι εκτενέστερα εκείνων της έντυπης έκδοσης