Η ιστορία της εξέγερσης του Πολυτεχνείου συνεχίζει να γράφεται! Όχι για να αναθεωρηθεί όπως θα ήθελαν όσοι την πολέμησαν, την συκοφάντησαν και αργότερα την καπηλεύτηκαν αλλά για να συμπληρωθεί και να εδραιωθεί ως μια από τις κορυφαίες στιγμές του φοιτητικού και λαϊκού, αντιδικτατορικού, αντιιμπεριαλιστικού και αντιφασιστικού κινήματος του 20ο αιώνα. Μια τέτοια σημαντική συμβολή, μια νέα ψηφίδα στην ιστορία εκείνων των συγκλονιστικών ημερών αποτελεί η μελέτη του καθηγητή Ιστορίας της Τέχνης στο Πανεπιστήμιο Κρήτης Ευγένιου Δ. Ματθιόπουλου «Κανείς πριν μπει στη μάχη δεν ξέρει ποιος είναι – Η Ανώτατη Σχολή Καλών Τεχνών στα δύσκολα χρόνια 1967-1975: τότε που άλλαξαν όλα», που εκδόθηκε τον Απρίλιο από τις εκδόσεις Ποταμός. Ο Ματθιόπουλος πριν από τις μεταπτυχιακές σπουδές στην Γαλλία σπούδασε ζωγραφική στην ΑΣΚΤ από το 1977 ως το 1983. Το βιβλίο χωρίζεται σε 32 κεφάλαια και μέσα από αυτά , όπως επισημαίνει ο συγγραφέας στα προλεγόμενα, προσπαθεί να συνθέσει/μετατρέψει για πρώτη φορά τις διάσπαρτες και ζωντανές ακόμα μνήμες των δρώντων εκείνα τα χρόνια σε μια γεγονοτική μικροιστορικής εμβέλειας αφήγηση. Η δική μας παρουσίαση στέκεται στα κεφάλαια που αναφέρονται στο αντιδικτατορικό φοιτητικό κίνημα στην ΑΣΚΤ. Ιδιαίτερα στην περίοδο της αφύπνισης του και στην συνέχεια στην κορύφωση του με την απόφαση για την κατάληψη και την αιματηρή καταστολή της.
 |
| Στην πύλη του Πολυτεχνείου, διακρίνεται μπροστά με το σακάκι και χέρια ανοιγμένα ο Τάκης Γιωτάκης, φοιτητής της ΑΣΚΤ. |
Η μελέτη του Ματθιόπουλου είναι η πρώτη απ΄όσο γνωρίζουμε η οποία επιχειρεί να παρουσιάσει τις τρεις ημέρες του Νοέμβρη εστιάζοντας σε μια ξεχωριστή πανεπιστημιακή σχολή. Η επιλογή δεν είναι μια εκλεκτική ιδιοτροπία ή μια αυθαίρετη μεγέθυνση του μερικού μέσα σε ένα μεγάλο ιστορικό γεγονός. Αντίθετα αποδεικνύει πως το επιμέρους όχι μόνο εντάσσεται αρμονικά αλλά και δικαιωματικά στη γενική εικόνα της φοιτητικής ανάτασης. Για πρώτη φορά αναδεικνύεται με διασταυρωμένα τεκμήρια και μαρτυρίες αυτό που ήταν γνωστό σε λίγους και αποσιωπημένο από την μέχρι σήμερα βιβλιογραφία. Την σημαντική συμβολή των φοιτητών της ΑΣΚΤ στην απόφαση για την ιστορική κατάληψη. Παρά τον μικρό αριθμό των Καλοτεχνιτών (στις εκλογές που είχαν γίνει τον Μάρτιο του 1973 από τους 187 εγγεγραμμένους στον φοιτητικό σύλλογο είχαν ψηφίσει 158, συνολικά στο ακαδημαϊκό έτος 1973-74 η σχολή είχε 212 φοιτητές) σε σχέση με τους υπόλοιπους Πολυτεχνίτες και τους φοιτητές των άλλων σχολών που συνέρρευσαν και κλείστηκαν εν τέλει την Τετάρτη 14 Νοεμβρίου στο Πολυτεχνείο, αυτοί όχι μόνο για λόγους χωροθεσίας της σχολής , έπαιξαν κρίσιμο ρόλο στην απόφαση για την κατάληψη. Έναν ρόλο που θα διεκδικήσουν στην συνέχεια και στις πρωτοβουλίες και τις αντιπαραθέσεις σχετικά με τον πολιτικό προσανατολισμό της κατάληψης , πρωταγωνιστώντας – εκτός των άλλων - στην συγγραφή των συνθημάτων σε εμβληματικά πανό που αναρτήθηκαν στον χώρο και στα κάγκελα του Πολυτεχνείου. Τα συνθήματα , "Θάνατος στο φασισμό" , «Λαοκρατία» , «Λαϊκή Εξουσία», «Έξω οι Αμερικανοί», "Έξω το ΝΑΤΟ", γράφτηκαν σε τοίχους και σε πανό παρά τις αντιδράσεις από όσους επέμειναν παρά την γενική διάθεση των συγκεντρωμένων, να επιμένουν στην προβολή φοιτητικών και το πολύ-πολύ στην συνέχεια αποκλειστικά δημοκρατικών αιτημάτων.
Στην ΑΣΚΤ από το 1972 παράλληλα με την Αντι-ΕΦΕΕ είχε ισχυρή παρουσία και μια ομάδα φοιτητών οργανωμένων και προσκείμενων στην ΟΜΛΕ. Η ομάδα αυτή αποτελούνταν σύμφωνα με μαρτυρίες που αναφέρονται στο βιβλίο από τον Πέτρο Κουφοβασίλη που κρατούσε την σύνδεση με την παράνομη οργάνωση, τον Μανώλη Σιβριδάκη, τον Στέλιο Καπετανάκη, τον Μήτσο Παπαδόπουλο, τον Τάκη Γιωτάκη και την Ζωή Χατζή. Από το φθινόπωρο του 1972 ξεκινά η προσπάθεια ανασύστασης του συλλόγου φοιτητών ( ΣΣΑΣΚΤ) εν μέσω αντιπαραθέσεων σχετικά με τον εάν πρέπει να ακολουθηθούν οι διαδικασίες νόμιμης/επίσημης αναγνώρισης του και το περιεχόμενο των αιτημάτων του. Στις 17/2/1973 το Πρωτοδικείο θα ορίσει προσωρινό ΔΣ και στις 12/4 θα γίνουν εκλογές. Πρόεδρος θα εκλεγεί ο Γιώργος Σηφιανός ο οποίος θα παίξει στην συνέχεια πρωταγωνιστικό ρόλο στις διεργασίες για την κατάληψη. Σε αυτό το διάστημα εξελίσσεται μια αλματώδης αφύπνιση του φοιτητικού κινήματος με κορυφαία στιγμή την κατάληψη της Νομικής. Σε αυτές τις κινητοποιήσεις συμμετέχουν αρκετοί φοιτητές της ΑΣΚΤ. Στις 19 Απριλίου θα αποφασιστεί, παρά την προσωρινή γενική κάμψη μετά την καταστολή της Νομικής και την τρομοκρατία που ακολούθησε , από τον σύλλογο της ΑΣΚΤ τριήμερη αποχή ενάντια στα μέτρα αστυνόμευσης και κρατικής επέμβασης στους φοιτητικούς συλλόγους. Οι όροι για την εξέγερση του Νοέμβρη συνέχισαν να επισωρεύονται τόσο μέσα στο φοιτητικό σώμα όσο και ευρύτερα σε τμήματα της νεολαίας και του λαού. Ο Ματθιόπουλος αξιοποιώντας και συνθέτοντας γραπτές και προφορικές μαρτυρίες, άλλες από καιρό δημοσιευμένες και άλλες που εμφανίζονται για πρώτη φορά, επιχειρεί μια λεπτομερή ανασύσταση των γεγονότων και των κρίσιμων πρωτοβουλιών που προηγήθηκαν της απόφασης για την κατάληψη της ΑΣΚΤ και βέβαια του όλου Πολυτεχνείου την Τετάρτη 14 Νοεμβρίου. Στην γνωστή και για χρόνια συκοφαντημένη είσοδο 300-400 φοιτητών από την Νομική, ΦΜΣ και άλλες σχολές στο προαύλιο προσθέτει για πρώτη φορά με αναμφισβήτητη σαφήνεια την καθοριστική παρέμβαση της ομάδας φοιτητών της ΑΣΚΤ, μελών της ΟΜΛΕ, οι οποίοι έριξαν πρώτοι την πρόταση για κατάληψη σε συζητήσεις με συμφοιτητές τους. (σύντομη συνέλευση του συλλόγου θα γίνει μόνο την Παρασκευή το απόγευμα για εκλογή εκπροσώπων στην Σ.Ε.) Οι ίδιοι θα πάρουν ενεργητικά μέρος στην άτυπη συνάντηση που έγινε στον χώρο μπροστά στα σκαλάκια της Αρχιτεκτονικής και της ΑΣΚΤ και στην οποία διαδραματίστηκε η γνωστή έντονη αντιπαράθεση ανάμεσα σε όσους ήταν υπέρ της κατάληψης και σε όσους διαφωνούσαν. Δηλαδή ανάμεσα στην πρόταση των «υπεραριστερών » οργανώσεων όπως ονομάζει ο συγγραφέας την ΑΑΣΠΕ, την ΟΜΛΕ , την ΟΣΕ, τον Μαχητή κ.α και τις οργανωμένες δυνάμεις της Α/ΕΦΕΕ και του Ρήγα Φεραίου. Εκείνη την ώρα οι συνελεύσεις των υπόλοιπων σχολών του ΕΜΠ ή δεν είχαν τελειώσει ή είχαν ολοκληρωθεί χωρίς απόφαση για κατάληψη και μόνο οι Αρχιτέκτονες είχαν ψηφίσει αποχή. Λεπτό με το λεπτό, ώρα με την ώρα η πρόταση για την κατάληψη θα αρχίσει να κερδίζει έδαφος και όταν γύρω στις 6.30 το απόγευμα άρχισαν να κλείνουν οι πόρτες μπροστά στον φόβο της αστυνομικής εισβολής ο κύβος είχε ριχθεί! Ο συγγραφέας αφιερώνει ολόκληρο κεφάλαιο στην «σπασμένη αλυσίδα της ΑΝΤΙ-ΕΦΕΕ και της ΚΝΕ» επιχειρώντας να περιγράψει τον αιφνιδιασμό και την αμηχανία , την αρχική αντίθεση , την πρόταση για απαγκίστρωση που έπεσε στο κενό , τις ταλαντεύσεις , τις εσωτερικές διεργασίες, τα προσωπικά διλλήματα των στελεχών και των μελών εντός του Πολυτεχνείου και εν τέλει την απόφαση για παραμονή και συμμετοχή κάτω από το βάρος της εξελισσόμενης εξέγερσης. Ο σκοπός του είναι η παρουσίαση των δρώντων εντός μιας μάχης που μεταμορφώνει και όχι μια ανάλυση πολιτικών θέσεων και «εντολών» των απέξω που έτσι κι αλλιώς ξεπεράστηκαν από την εξέλιξη των γεγονότων.
Οι φοιτητές της ΑΣΚΤ είχαν το δικό τους σκληρό μερτικό στην αιματηρή κατάπνιξη της εξέγερσης και στο κυνηγητό που ακολούθησε στους επόμενους μήνες. Παρά το γεγονός πως δεν υπήρξε κάποιος σοβαρά τραυματισμένος εκείνη την νύχτα. Τον Φεβρουάριο του 1974 θα βρεθεί νεκρός σε μια οικοδομή στα Εξάρχεια ο 23χρονος Γιάννης Καΐλης από το Δίστομο που πρωταγωνίστησε στην κατάληψη. Ο Καΐλης ήταν μέλος του Δ.Σ. του συλλόγου που είχε εκλεγεί τον Απρίλιο και σύμφωνα με ορισμένες μαρτυρίες ήταν αυτός που έγραψε με το πινέλο τα αντιαμερικανικά και αντί-Νατοϊκά συνθήματα στις κολόνες της πύλης. Η αστυνομία ισχυρίστηκε πως αυτοκτόνησε αλλά στην πραγματικότητα δολοφονήθηκε πιθανόν στην διάρκεια βασανιστηρίων μετά από σύλληψη του μιας και υπήρξε καταζητούμενος. Στις μαζικές συλλήψεις μελών της ΚΝΕ τον Φλεβάρη του 74, θα πιαστούν , θα βασανιστούν και θα φυλακιστούν φοιτητές της ΑΣΚΤ που συμμετείχαν στην κατάληψη.
Η μελέτη του Ματθιόπουλου έτυχε θετικής υποδοχής και γράφτηκαν αρκετές παρουσιάσεις , οι οποίες επικεντρώνουν σε διαφορετικά σημεία της. Οι περισσότερες βέβαια για ευνόητους λόγους αποφεύγουν να αναδείξουν τον ρόλο της ομάδας των φοιτητών - μελών της ΟΜΛΕ στα γεγονότα, αντίθετα με τον συγγραφέα που κάνει μια δίκαιη απόδοση ρόλων. Βέβαια για την εξέγερση του Νοέμβρη έπαιξαν καθοριστικό ρόλο πολύ περισσότεροι δρώντες. Συλλογικότητες, αγωνιστές, οργανωμένοι και ανοργάνωτοι σε μια κίνηση που ανάβλυσε μέσα από μεγάλα και βαθιά κοινωνικά ρεύματα και ρήγματα της εποχής. Οργανώσεις και ομάδες μπήκαν στην μάχη χωρίς να έχουν κάποιο έτοιμο σχέδιο. Ορισμένες έπαιξαν κρίσιμο ρόλο για το ξέσπασμα της. Άλλες προσπάθησαν μάταια να την εμποδίσουν με τα μέλη τους όμως να μην συμφωνούν και να μπαίνουν αυτονόητα και θαρρετά στην μάχη. Κανείς δεν ήξερε μέχρι που θα έφτανε αυτό που ξεκινούσε και πως θα έβγαινε από εκεί ως σύνολο και ως άτομο. Η κατάληψη, καταλήγει ο Ματθιόπουλος , είχε ασυνείδητα λειτουργήσει ως μια διαβατήρια τελετή αυτογνωσίας, μέσα από εκείνον τον τρόπο που ο Μπόρχες έχει ορίσει : «Κανείς πριν μπει στη μάχη δεν ξέρει ποιος είναι». Εν τέλει η αυθόρμητη κίνηση των μαζών πυροδοτούμενη από την ριζοσπαστική πρωτοβουλία για την κατάληψη του Πολυτεχνείου, ξεπέρασε κάθε προσδοκία και έβαλε την σφραγίδα της στην ιστορία!
Πηγές και προτάσεις
ΔΙΑΒΑΣΤΕ αναλυτικά για τον Γιάννη Καΐλη( 1950-1974), τις συνθήκες δολοφονίας του και όσα ακολούθησαν μέχρι να διαπιστωθεί έστω και μερικά η αλήθεια, στην πολύ ενδιαφέρουσα έρευνα του Δημήτρη Βεριώνη «Θάνατοι στη χούντα .Δολοφονίες, αντιδικτατορική δράση, ύποπτοι θάνατοι κατά την περίοδο 1967-1974» ,εκδόσεις Τόπος, τρίτη έκδοση, Αθήνα 2026, σελ. 268-286.
Στο atheatoskosmosps.blogspot.com τα κείμενα συνήθως είναι εκτενέστερα εκείνων της έντυπης έκδοσης
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου