Άλτενγκραμποβ, Γερμανία | Το χαμένο νεκροταφείο και οι Ουκρανοί λιποτάκτες

Από την απελευθέρωση των αιχμαλώτων του στρατοπέδου  στις 3 Μαΐου 1945

Ύστερα από 81 χρόνια αναζήτησης και 20 χρόνια από την πρώτη αποτυχημένη έρευνα, φέτος τον Αύγουστο έγινε γνωστή η ανακάλυψη του νεκροταφείου των 119 Πολωνών αιχμαλώτων πολέμου, (ανάμεσα τους πιθανόν και του Ταντέους Γκέμπεθνερ, ενός ήρωα της πολωνικής αντίστασης) στον πρώην γερμανικό στρατόπεδο με την κωδική ονομασία Στάλαγκ XI-A. Αυτό βρίσκονταν σε στρατιωτική περιοχή δίπλα στον οικισμό Άλτενγκραμποβ στο Ντέρνιτς της Σαξονίας – Άνχαλτ σε ένα τμήμα από ξηρά λιβάδια της Βόρειας Γερμανικής Πεδιάδας Το στρατιωτικό πεδίο άλλαξε πολλές φορές χρήση στην μακρά πολεμική ιστορία του από τα τέλη του 19ου αιώνα. Χώρος ασκήσεων για τον πρωσικό στρατό στην αρχή λειτούργησε ως κέντρο αιχμαλώτων στον Α’ Παγκόσμιο για να μετατραπεί αργότερα σε στρατόπεδο της Βέρμαχτ. Στην διάρκεια του Β’ Παγκόσμιου Πολέμου υπήρξε το μεγαλύτερο στρατόπεδο αιχμαλώτων και καταναγκαστικής εργασίας έως τον Μάιο του 1945 που έφτασαν πρώτοι οι Αμερικανοί και την επόμενη ημέρα ο Κόκκινος Στρατός ο οποίος πήρε εν τέλει τον έλεγχο της περιοχής. Από το 1939 κρατήθηκαν εδώ περίπου 60 χιλιάδες αιχμάλωτοι από 13 χώρες, οι περισσότεροι από τους οποίους ήταν Σοβιετικοί στρατιώτες. Αρκετοί πέθαναν από τις κακουχίες, τις ασθένειες ή εκτελέστηκαν. Ανάμεσα τους και αρκετοί Πολωνοί που πιάστηκαν άλλοι τις πρώτες ημέρες του πολέμου και άλλοι όταν πνίγηκε στο αίμα το 1944 η εξέγερση στην Βαρσοβία. Σε αντίθεση με άλλες εθνότητες τα λείψανα δεν μεταφέρθηκαν στην πατρίδα τους. Η καταστροφή του στρατοπέδου και η χρησιμοποίηση της περιοχής ως πεδίο ασκήσεων του σοβιετικών στρατευμάτων δυσκόλεψε την ανακάλυψη των Πολωνών που δεν επέστρεψαν ποτέ από την αιχμαλωσία.

Μέχρι το 1990 το στρατιωτικό πεδίο του Άλτενγκραμποβ ήταν σοβιετική στρατιωτική περιοχή στο έδαφος της Ανατολικής Γερμανίας. Μετά την διάλυση της και την γερμανική ενοποίηση τον έλεγχο ανέλαβε η Μπούντεσβερ. Δηλαδή ο ομοσπονδιακός γερμανικός στρατός ο οποίος σταδιακά την μετέτρεψε σε ένα μεγάλο κέντρο εκπαίδευσης στρατιωτών και δοκιμών του εξοπλισμού τους. Τόσο για τον ίδιο όσο και για τις Νατοϊκές δυνάμεις. Σύμφωνα με στοιχεία της επίσημης ιστοσελίδας της Μπούντεσβερ η στρατιωτική περιοχή εκπαίδευσης που βρίσκεται ανάμεσα στα γερμανικά κρατίδια της Σαξονίας-Άνχαλτ και του Βρανδεμβούργου, περίπου 35 χιλιόμετρα ανατολικά του Μαγδεμβούργου, καλύπτει περίπου 90 τετραγωνικά χιλιόμετρα. Σε αυτή την έκταση μπορεί να γίνει αναπαράσταση και εξάσκηση για όλους τους τους τύπους των σύγχρονων πολεμικών επιχειρήσεων. Επίσης βολές πυροβολικού, όλμων, χρήση όπλων όλων των διαμετρημάτων και δοκιμασίες για τεθωρακισμένα οχήματα. Μέχρι και άτρακτοι αεροπλάνων έχουν εγκατασταθεί για την εξάσκηση στη φόρτωση και εκφόρτωση μεταγωγικών αεροσκαφών. Για τον πολεμοχαρή Ομοσπονδιακό Υπουργό Άμυνας Μπόρις Πιστόριους είναι ο αγαπημένος προορισμός και το απαραίτητο σκηνικό. Συνήθως με «μιλιτέρ» ενδυμασία επισκέπτεται τον χώρο των ασκήσεων όταν θέλει να μιλήσει για τα σχέδια επανεξοπλισμού της Γερμανίας και να αναγγείλει τις επικείμενες πολεμικές «απειλές» οι οποίες πάντα καταλήγουν σε νέα στρατιωτικά κονδύλια. 

Ο   Γκριγκόρι Σερτζούκ  κατά την καταγραφή στο στρατόπεδο αιχμαλώτων 

Το Άλτενγκραμποβ τον τελευταίο καιρό ήρθε στην δημοσιότητα όχι από κάποια επίσκεψη υψηλόβαθμου πολεμοκάπηλου πολιτικού ή στρατηγού αλλά εξαιτίας μιας μαζικής λιποταξίας! Γερμανικές και ουκρανικές εφημερίδες με την ευκαιρία αποκάλυψαν πως 80 Ουκρανοί στρατιώτες τα τελευταία χρόνια εγκατέλειψαν το πεδίο εκπαίδευσης και κηρύχτηκαν λιποτάκτες. Από το 2022 που ο γερμανικός στρατός ξεκίνησε να εκπαιδεύει έως σήμερα τους 30 χιλιάδες Ουκρανούς στρατιώτες σε 60 περίπου τοποθεσίες, αρκετές εκατοντάδες δεν έχουν γυρίσει πίσω για να πολεμήσουν στα μέτωπα. Προτιμήσαν να λιποτακτήσουν, να ζητήσουν άσυλο ή να κρυφθούν κάπου στην Γερμανία ή σε άλλη χώρα της Ευρώπης. Όσο περνά ο καιρός και μεγαλώνει το αδιέξοδο και η αιματοχυσία στον Ρώσο-ουκρανικό πόλεμο, αρκετοί από αυτούς που έρχονται στο Άλτενγκραμποβ για εκπαίδευση έχουν επιστρατευτεί με το ζόρι. Άλλοι, το βλέπουν σαν ευκαιρία να αποφύγουν το μέτωπο και να ταξιδέψουν νόμιμα έξω την Ουκρανία. Και οι δύο κατηγορίες αναζητούν τρόπους να ξεφύγουν αψηφώντας τις συνέπειες που προβλέπουν οι ουκρανικοί νόμοι για την λιποταξία.

Ο 39χρονος λιποτάκτης Βολοντίμιρ Σούλγκιν δήλωσε σε γερμανική εφημερίδα ότι συνελήφθη και στρατολογήθηκε σε έναν δρόμο στην πόλη του, το Ντνίπρο. Σε ένα μήνα τον έστειλαν στο κέντρο εκπαίδευσης στο Άλτενγκραμποβ. Κατήγγειλε πως ξυλοκοπήθηκε από έναν υπαξιωματικό και όταν το ανέφερε σε Γερμανό γιατρό στο νοσοκομείο, ένας αξιωματικός το έμαθε και τον απείλησε να τον «θάψει»! Ο Σούλγκιν λιποτάκτησε ενώ νοσηλευόταν για δύο εβδομάδες σε νοσοκομείο στο κέντρο του Βερολίνου. Ιστορίες σαν αυτήν είναι πολλές ανάμεσα στους επιστρατευμένους Ουκρανούς, αρκετοί από τους οποίους συλλαμβάνονται στα σπίτια τους και στους δρόμους από τους ανθρωποκυνηγούς του φασιστικού καθεστώτος του Κιέβου. Σύμφωνα με δημοσιευμένα στατιστικά στοιχεία του γραφείου του Γενικού Εισαγγελέα από την έναρξη της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία, έχουν συνταχθεί περισσότερες από 230.000 δικογραφίες ανυποταξίας και 53.000 για λιποταξία. Οι αριθμοί όσων αποφεύγουν να καταταγούν με κάθε τρόπο αυξάνονται μήνα με τον μήνα. Για παράδειγμα, τον Μάιο του 2025 καταγράφηκαν 18.134 περιπτώσεις, ο μεγαλύτερος αριθμός που έχει καταγραφεί ποτέ, και τον Σεπτέμβριο 17.176. Αρκετοί μιλούν για φαινόμενο χιονοστιβάδας. Περίπου 176.000 περιπτώσεις ανυποταξίας και 25.000 λιποταξίες καταγράφηκαν μόνο μεταξύ Σεπτεμβρίου 2024 και Σεπτεμβρίου 2025. Στην πορεία του πολέμου το φαινόμενο έχει πάρει τέτοια πρωτοφανή διάσταση που ανάγκασε του ουκρανικό καθεστώς να μεταβάλλει την νομική αντιμετώπιση του. Ενώ στα τέλη του 2022 το κοινοβούλιο ψήφισε ένα νόμο που έκανε πιο σκληρές τις κυρώσεις για ανυπακοή (έως δέκα χρόνια φυλάκιση) ή λιποταξία (έως δώδεκα χρόνια φυλάκιση) τον Σεπτέμβριο του 2024 η Ράντα υιοθέτησε νόμο που αποποινικοποιεί την πρώτη λιποταξία!, με τον όρο νέας κατάταξης με την σύμφωνη γνώμη του διοικητή-αξιωματικού. Τον περασμένο Μάρτιο ο νεοδιορισμένος υπουργός Άμυνας Φεντόροφ (τον οποίο ο Ζελένσκι απέπεμψε τον Ιούλιο) δήλωσε ότι περίπου 2 εκατομμύρια Ουκρανοί συνεχίζουν να αποφεύγουν να καταταγούν με διάφορους τρόπους ενώ περίπου 200.000 Ουκρανοί στρατιώτες έχουν εγκαταλείψει τις θέσεις τους χωρίς άδεια. Αν και λιγότερο προσβάσιμα, τα στοιχεία και οι πληροφορίες και από την αντίπαλη πλευρά του πολέμου δείχνουν πως και στην Ρωσία υπάρχουν πολλές λιποταξίες και αρνήσεις πολεμικής στράτευσης. 

Πολλά χρόνια πριν φτάσουν στο Άλτενγκραμποβ οι Ουκρανοί εκπαιδευόμενοι για το σύγχρονο πολεμικό σφαγείο από εδώ πέρασαν δεκάδες χιλιάδες αιχμάλωτοι Σοβιετικοί στρατιώτες από διαφορετικές εθνότητες. Είχαν πολεμήσει αδελφωμένοι υπερασπίζοντας την κοινή πατρίδα στην διάρκεια της γερμανικής επίθεσης. Τουλάχιστον 3.229 Σοβιετικοί αιχμάλωτοι πολέμου πέθαναν στο Στάλαγκ XI-A. Ανάμεσα τους και πολλοί Ουκρανοί, όπως ο Γκριγκόρι Σερτζούκ που γεννήθηκε στις 30 Σεπτεμβρίου 1918 στο Σούμι της Ουκρανίας. Ήταν εργάτης. Στις 28 Αυγούστου 1941, πιάστηκε αιχμάλωτος από τους Γερμανούς κοντά στο Βαλντάι, 150 χιλιόμετρα βορειοανατολικά του Νόβγκοροντ, και στάλθηκε στο Στάλαγκ 350, στρατόπεδο αιχμαλώτων στο Μιτάου της Λετονίας Τον Αύγουστο του 1942 καταγράφηκε στο Στάλαγκ XI-A στο Άλτενγκραμποβ και έλαβε τον αριθμό ταυτότητας 130210. Από τις 3 Σεπτεμβρίου 1942 τον εντάξανε σε διάφορες μονάδες καταναγκαστικής εργασίας. Στις 19 Δεκεμβρίου 1942, μεταφέρθηκε στο Στάλαγκ VI στην Βόρεια Ρηνανία-Βεστφαλία και στη συνέχεια στη μονάδα εργασίας 607R στο ανθρακωρυχείο Κάιζερστούλ στο Ντόρτμουντ. Στις 5 Μαΐου 1943, σκοτώθηκε σε αεροπορική επιδρομή. Τα λείψανά του θάφτηκαν στο τμήμα 4 του Διεθνούς Νεκροταφείου στο Ρένβεγκ. Ήταν 24 ετών. 

Οι Ουκρανοί λιποτάκτες του Άλτενγκραμποβ αν τελικά καταφέρουν και γλυτώσουν την απέλαση και την επιστροφή στο μέτωπο θα έχουν καλύτερη τύχη από τους Πολωνούς κρατούμενους που έμειναν για πάντα στην γερμανική γη, στην ίδια περιοχή. Και βέβαια τους Σοβιετικούς αιχμαλώτους που δεν γύρισαν στην πατρίδα τους. Δεν ισχύει το ίδιο για τους υπόλοιπους Ουκρανούς αλλά και τους στρατιώτες του ρωσικού στρατού που συνεχίζουν να θυσιάζονται σε ένα άδικο αδελφοκτόνο πόλεμο. Έναν πόλεμο που υποδαύλισαν οι ίδιες κοινωνικές-πολιτικές δυνάμεις, δηλαδή η αστική τάξη και ο ιμπεριαλισμός, όπως και τότε στην αρχή του Β΄ Παγκόσμιου Πόλεμου. Οι απόγονοι και συνεχιστές εκείνων των εμπρηστών του μεγάλου μακελειού των λαών, είναι οι σημερινοί πολεμοκάπηλοι. Οι οποίοι μέσα στις ευρωπαϊκές καγκελαρίες και στα γραφεία των μεγάλων καπιταλιστικών επιχειρήσεων σχεδιάζουν πολέμους και επενδύουν σε εξοπλισμούς, προετοιμάζοντας καινούρια νεκροταφεία για τους νέους της Ευρώπης.

Πηγές και προτάσεις

ΔΙΑΒΑΣΤΕ το άρθρο του Tristan Leoni, «Οι λιποτάκτες της Ουκρανίας» σε μετάφραση του Ν.Τ. στην ιστοσελίδα www.okde.org/keimena/diethni

Για το Στάλαγκ XI-A έχουν δημοσιευτεί μαρτυρίες και έρευνες. Ανάμεσα τους ξεχωρίζει η μαρτυρία του πολωνού Franciszek Dończyk, «Stalag XI A Altengrabow» που εκδόθηκε το 1959 στο Βρότσλαβ.

Στο atheatoskosmosps.blogspot.com τα κείμενα συνήθως είναι εκτενέστερα εκείνων της έντυπης έκδοσης